بررسی ناهنجاریها و مشکلات مفصل گیجگاهی فکی:
از جمله ناهنجاری های فک و صورت است که به دلیل پیچیدگی هایی که دارد، تشخیص و درمان آن دارای چالش های بسیاری است. بروز این ناهنجاری در جمعیتهای مختلف متفاوت است به طوری که تقریبا 12 درصد از مردم آمریکا دارای ناهنجاری مفصل گیجگاهی هستند. همچنین این ناهنجاری در بین زنان بیش از مردان بروز می کند. ما در این مقاله به بررسی ناهنجاری های فک و روش های درمانی آن می پردازیم .
مفصل گیجگاهی
مفاصل گیجگاهی
مفصل گیجگاهی فکی شبیه به یک لولای کشویی است و موجب اتصال فک به استخوان جمجه میگردد. این مفصل در قاعده جمجه و در هر دو طرف فک وجود دارد. وجود این مفصل برای اعمالی نظیر جویدن غذا و صحبت کردن ضروری است. بنابراین وجود هرگونه اختلال و ناهنجاری در آن موجب اختلال در این عملکرد ها می شود. این مفاصل به دلیل اینکه امکان حرکت فک به سمت بالا و پایین و همچنین از یک طرف به سمت دیگر را می دهد، یکی از پیچیده ترین مفاصل بدن محسوب می شود. از این رو تشخیص و درمان ناهنجاری ها و مشکلات مفصل گیجگاهی فکی نسبت به سایر ناهنجاری های فک و صورت سخت تر و پیچیده تر است.
تشخیص مشکلات مفصل گیجگاهی فکی
یکی از مهم ترین فاکتور ها در ارتباط با مشکلات مفصل گیجگاهی فکی، شناخت علت دقیق و بررسی گزینه های درمان است. همانطور که اشاره شد، به علت موقعیت و ساختار پیچیده این مفصل، تشخیص علت دقیق TMJ اغلب کار سختی است. زیرا علائم این ناهنجاری می تواند با سایر علائم که ناشی از عواملی ژنتیکی و آرتریت باشد، همپوشانی داشته باشد. به عنوان مثال دندان قروچه که یکی از علائم اصلی این ناهنجاری به شمار می رود ممکن است بر اثر عادات بد دهانی یا آسیب فک نیز بروز کند. با این حال در بیشتر موارد، درد و ناراحتی مرتبط با اختلالات TMJ موقتی است و در اثر خودمراقبتی تسکین می یابد.
التهاب و درد در ناحیه مفصل
علائم ناهنجاریهای مفاصل گیجگاهی فک
به طور کلی علائم و نشانه های اختلالات TMJ شامل موارد زیر می باشد:
درد یا حساسیت در ناحیه فک ، درد در مفصل گیجگاهی، گوش درد، وجود درد هنگام جویدن غذا و در موارد نستبا نادر قفل شدن فک و دشواری در باز و بسته کردن دهان. اختلالات TMJ همچنین می تواند هنگام باز شدن دهان یا جویدن غذا موجب ایجاد صدا شود. نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد این است که هرگونه ناهنجاری در مفصل گیجگاهی اگر دارای عوارض و درد نباشد نیاز به درمان خاصی ندارد. بنابراین هنگامی برای درمان مشکلات مفاصل گیجگاهی فکی به پزشک مراجعه می شود که فرد دارای حساسیت های فراوان در ناحیه مربوط و درد هنگام صحبت کردن و غذا خوردن می باشد.
علل
همانطور که در قسمت قبل اشاره شد، مفصل گیجگاهی فکی حرکت لولایی فک را با حرکات لغزشی ترکیب می کند. قسمتهایی از استخوانها که در محل مفصل با هم تعامل دارند با غضروف پوشانده شدهاند و توسط یک دیسک کوچک ضربهگیر از هم جدا میشوند که به طور معمول مفصل را صاف نگه میدارد. مشکلات مفصل گیجگاهی فکی ممکن است زمانی بروز کند که : دیسک فرسایش یابد یا از تراز و محل مناسب خود خارج شود، غضروف مفصل در اثر آرتروز آسیب ببیند، مفصل در اثر وارد شدن ضربه دچار آسیب گردد. سایر علل شامل ساییدن یا فشردن دندان ها در هنگام خواب، بیماری های خود ایمنی، جراحی دندان و عفونت ها می باشد. با این حال، در بسیاری از موارد، علت مشکلات مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ مشخص نیست.
بیرون زدگی دیسک بین مفصل گیجگاهی
درمان مشکلات مفصل گیجگاهی فکی
در بسیاری از موارد افراد مبتلا به مشکلات مفصل گیجگاهی فک می توانند با روش خود مراقبتی و خود درمانی تا حد زیادی علائم این ناهنجاری را کنترل کنند و بهبود بخشند. بنابراین تغییر در سبک زندگی و رعایت نکات مهم در غذا خوردن و کارهای روزانه می تواند در روند درمان موثر باشد. از جمله درمان های خود مراقبتی می توان به این موارد اشاره کرد : اجتناب از آدامس جویدن، مصرف غذاهای نرم و پرهیز از مصرف خوراکی و غذاهای سفت، جلوگیری از فشار وارد کردن به فک ها و ساییدن دندان ها به هم ( عدم قرارگیری در موقعیت های استرس زا )، استفاده از ماساژ درمانی صورت و فک.
از درمانهای دیگری که برای مشکلات مفصل گیجگاهی فکی مورد استفاده قرار می گیرد، استفاده از مسکن های استروئیدی گزینه مناسبی می باشد. با تزریق استروئید به مفصل گیجگاهی ، علائم بیماری و درد آن کاهش می یابد. بسته به نوع آسیب، استفاده از استروئید می تواند درمان موقت یا دائمی باشد.
راه درمان دیگری برای مشکلات مفصل گیجگاهی فکی، استفاده از عمل جراحی است. عمل جراحی معمولا زمانی توصیه می شود که مفصل اصلی گیجگاهی دچار مشکل باشد. یعنی در واقع برای مواردی کاربرد دارد که اختلالات مفصل شدید باشد. گاهی در اثر ضربه و یا علائم طولانی مدت، حرکات فک بسیار محدود شده و نیاز به تعویض مفصل گیجگاهی است.
Figure 1استفاده از گارد دندانی برای کاهش ساییدگی
درمان ارتودنسی برای بهبود اختلالات ناهنجاری های مفصل گیجگاهی
همانطور که اشاره شد، مشکلات مفصل گیجگاهی فکی علل مختلفی دارد که در نهایت ممکن است موجب بروز انواع بایت گردد. به همین دلیل در بسیاری از موارد برای درمان این ناهنجاری می توان از روش های غیر جراحی مثل درمان ارتودنسی استفاده کرد. در واقع استفاده از ارتودنسی برای صاف کردن و مرتب کردن دندان ها، موجب کاهش علائم ناهنجاری های مفصل گیجگاهی می گردد. هنگامی که دندان های فرد با استفاده از درمان ارتودنسی در وضعیت مناسب خود قرار می گیرند، مفصل گیجگاهی نیز به جای خود بر میگردد. و در حالت تراز قرار می گیرد در این حالت با مرتب شدن دندان ها، ساییدگی آنها نیز کاهش می یابد و از تشدید علائم ناهنجاری های مفصل گیجگاهی جلوگیری می گردد.
ارتباط بریس با مشکلات مفصل گیجگاهی فکی
ارتباط بریس با مشکلات مفصل گیجگاهی فکی یکی از مباحث بحث برانگیز در حوزه دندانپزشکی به شمار می رود. در گذشته فرض میشد که استفاده از بریس ها و درمان ارتودنسی فک، ممکن است در دراز مدت باعث اختلال مفصل گیجگاهی فکی شود. اما تحقیقات و پژوهش های اخیر نشان می دهد که ارتباط معناداری بین درمان ارتودنسی و استفاده از بریس با ناهنجاری های مفصل گیجگاهی وجود ندارد. در واقع بریس ها موجب ایجاد ناهنجاری های مفصل گیجگاهی نمی شوند. تغییراتی که بریس ها ایجاد میکنند بسیار جزیی بوده و در حدی نیست که بتواند مفصلی با چنین پیچیدگی هایی را دچار اختلال کند. در واقع نه تنها بریس ها موجب گسترش اختلالات مفصل گیجگاهی نمی شوند، در بسیاری از موارد با توجه به علت ایجاد ناهنجاری های مفصلی، می توانند برای درمان نیز مورد استفاده قرار گیرند.
استفاده از بریس های مخصوص که روی دندان ها قرار می گیرند، به عنوان یک گارد و محافظ عمل کرده و خطر ساییدگی و مشکلات مفصل گیجگاهی فکی را کاهش می دهند. این بریس ها که از جنس پلی اتیلن و فلزات زیست سازگار است، توسط متخصص ارتودنسی، مناسب با نوع ناهنجاری فک بیمار تجویز می گردد. سپس به طور دقیق روی دندان های بیمار فیکس میشود. استفاده از بریس ها و گارد های دندانی باید طی دوره مشخص و با برنامه ای که ارتودنستیت تنظیم می کند، انجام شود تا مراحل درمان به پایان برسد.
در صورت هرگونه سوال و یا ابهام پیرامون مشکلات مفصل گیجگاهی فکی TMD-TMJ و ارتباط آن با ارتودنسی می توانید هم اکنون با همکاران و دوستان ما از وب سایت خانم دکتر پروین خرازی، در ارتباط باشید.
همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره به مطب دکتر پروین خرازی مراجعه کنید.
