مقدمه
رویش دندان‌های دائمی یکی از مراحل مهم رشد دهان و فک در کودکان است. در حالت طبیعی، هر دندان از مسیر مشخصی حرکت می‌کند تا در محل مناسب خود در قوس دندانی قرار گیرد. بااین‌حال، گاهی دندان از مسیر طبیعی خود منحرف می‌شود و در موقعیتی نامناسب رشد می‌کند. این وضعیت رویش نابجای دندان (Ectopic Eruption) نام دارد.
رویش نابجا ممکن است بدون درد یا نشانه واضح اتفاق بیفتد، اما در بعضی موارد باعث آسیب به دندان‌های مجاور، اختلال در نظم دندان‌ها یا تأخیر در رویش دندان دائمی می‌شود. تشخیص زودهنگام این مشکل می‌تواند از پیچیده‌تر شدن درمان در آینده جلوگیری کند.
رویش نابجای دندان چیست؟
رویش نابجا زمانی رخ می‌دهد که دندان دائمی هنگام حرکت از داخل استخوان فک به سمت دهان، از مسیر طبیعی خود خارج شود. در این شرایط، دندان ممکن است به ریشه دندان کناری برخورد کند، در محلی غیرطبیعی ظاهر شود یا در استخوان فک گیر بیفتد.
این اختلال بیشتر در دوران دندانی مختلط، یعنی زمانی که دندان‌های شیری و دائمی هم‌زمان در دهان حضور دارند، شناسایی می‌شود.
رویش نابجا با دندان نهفته تفاوت دارد. در رویش نابجا مشکل اصلی، انحراف مسیر حرکت دندان است؛ اما دندان نهفته نمی‌تواند به‌طور طبیعی وارد قوس دندانی شود. البته رویش نابجا در برخی موارد ممکن است در نهایت به نهفتگی دندان منجر شود.
کدام دندان‌ها بیشتر دچار رویش نابجا می‌شوند؟
رویش نابجای دندان آسیای اول دائمی
دندان آسیای اول دائمی معمولاً در حدود شش تا هفت‌سالگی رویش می‌کند. گاهی این دندان در فک بالا بیش از حد به سمت جلو حرکت می‌کند و زیر دندان آسیای دوم شیری گیر می‌افتد.
این وضعیت ممکن است باعث تحلیل ریشه دندان شیری، تأخیر در رویش دندان دائمی یا از دست رفتن زودهنگام دندان شیری شود.
رویش نابجای دندان نیش دائمی
دندان نیش فک بالا مسیر رویش نسبتاً طولانی دارد و به همین دلیل ممکن است از مسیر طبیعی منحرف شود.
در بعضی بیماران، دندان نیش به سمت کام یا سطح بیرونی قوس دندانی حرکت می‌کند. اگر این اختلال به‌موقع شناسایی نشود، احتمال نهفتگی دندان یا آسیب به ریشه دندان‌های مجاور وجود دارد.
مهم‌ترین علل رویش نابجای دندان
عوامل ژنتیکی، اختلاف اندازه دندان‌ها و فک، کمبود فضای قوس دندانی و تغییرات غیرطبیعی موقعیت جوانه دندان می‌توانند در ایجاد رویش نابجا نقش داشته باشند.
همچنین افتادن زودهنگام دندان‌های شیری یا باقی ماندن بیش از حد آن‌ها ممکن است بر مسیر رویش دندان‌های دائمی تأثیر بگذارد.
گاهی وجود دندان اضافی، ضایعات کیستی یا سایر موانع در مسیر رویش نیز باعث انحراف دندان می‌شود. البته همه موارد رویش نابجا ناشی از کمبود فضا نیستند و تشخیص علت اصلی به معاینه تخصصی نیاز دارد.
علائم رویش نابجای دندان چیست؟
رویش نابجا همیشه با درد همراه نیست و ممکن است تنها هنگام معاینه دندانپزشکی شناسایی شود.
یکی از نشانه‌های مهم، اختلاف قابل‌توجه در زمان رویش دندان‌های مشابه در دو سمت فک است. برای مثال، اگر دندان نیش دائمی در یک سمت ظاهر شده باشد اما در سمت مقابل همچنان اثری از رویش آن دیده نشود، بررسی وضعیت دندان اهمیت دارد.
باقی ماندن غیرمعمول دندان شیری، رویش دندان دائمی خارج از قوس طبیعی، نامرتبی غیرمنتظره دندان‌ها و تغییر زاویه دندان‌های مجاور نیز می‌توانند از نشانه‌های احتمالی باشند.
بااین‌حال، مشاهده این علائم به‌تنهایی به معنای وجود رویش نابجا نیست.
رویش نابجای دندان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
متخصص ارتودنسی ابتدا ترتیب رویش دندان‌ها، وضعیت دندان‌های شیری، فضای موجود در فک و تقارن رویش دندان‌ها را بررسی می‌کند.
در صورت مشاهده نشانه‌های مشکوک، ممکن است تصویربرداری رادیوگرافی انجام شود. رادیوگرافی پانورامیک به بررسی موقعیت دندان‌های دائمی و مسیر رویش آن‌ها کمک می‌کند. در برخی موارد نیز تصاویر بایت‌وینگ یا رادیوگرافی‌های موضعی اطلاعات دقیق‌تری ارائه می‌دهند.
تصویربرداری سه‌بعدی CBCT تنها در شرایط خاص، مانند احتمال آسیب به ریشه دندان‌های مجاور یا نیاز به بررسی دقیق موقعیت دندان، تجویز می‌شود.
بهترین سن برای تشخیص رویش نابجا
رویش نابجای دندان آسیای اول دائمی معمولاً در حدود شش تا هشت‌سالگی قابل شناسایی است. بررسی مسیر رویش دندان نیش دائمی نیز به‌ویژه در اواخر دوران دندانی مختلط اهمیت دارد.
به‌طور کلی، توصیه می‌شود کودکان حداکثر تا هفت‌سالگی اولین ارزیابی ارتودنسی خود را انجام دهند.
جمع‌بندی
رویش نابجای دندان یکی از اختلالات تکامل دندانی است که در آن دندان دائمی از مسیر طبیعی رویش خود منحرف می‌شود. این اختلال ممکن است بدون علامت باشد، اما در بعضی موارد می‌تواند به دندان‌های مجاور آسیب برساند.
بررسی منظم روند رویش دندان‌ها و تشخیص زودهنگام، نقش مهمی در جلوگیری از عوارض و انتخاب زمان مناسب درمان دارد.
مطب تخصصی ارتودنسی دکتر پروین خرازی همواره آماده است تا با ارائه مشاوره‌های دقیق، شما را در اتخاذ بهترین تصمیم برای هماهنگی کامل اجزای صورت و داشتن لبخندی زیبا و ماندگار یاری دهد.
در صورت هرگونه سوال و یا ابهام پیرامون “ترانسپوزیشن دندان چیست؟ علل، انواع و روش‌های تشخیص جابه‌جایی دندان‌ها ” می توانید هم اکنون با همکاران و دوستان ما از وب سایت خانم دکتر پروین خرازی، در ارتباط باشید.
منابع:
1.Management of the Developing Dentition and Occlusion in Pediatric Dentistry
