آیا افراد دچار تحلیل لثه میتوانند ارتودنسی کنند؟
ارتودنسی درمانی است که با جابهجایی دندانها به موقعیت صحیح، به زیبایی لبخند و سلامت دهان کمک میکند. اما بسیاری از افراد بزرگسال که قصد ارتودنسی دارند با یک نگرانی مهم روبهرو میشوند: “اگر لثههایم مشکل دارند یا دچار تحلیل شدهاند، آیا میتوانم ارتودنسی کنم؟”
پاسخ کوتاه این است که بله، در اکثر موارد ارتودنسی حتی برای افراد دارای بیماری لثه هم قابل انجام است؛ اما به یک شرط بسیار مهم:
ابتدا باید بیماری لثه درمان و کنترل شود.
در این مقاله یاد میگیریم چرا بیماریهای لثه روی ارتودنسی اثر میگذارند، چه شرایطی لازم است، چه روشهای ارتودنسی برای این افراد مناسبتر است، و چه مراقبتهایی باید رعایت شود.
بیماری لثه چیست و چرا برای ارتودنسی اهمیت دارد؟
بیماری لثه زمانی اتفاق میافتد که پلاکهای میکروبی باعث التهاب بافت لثه و در نهایت از بین رفتن استخوان نگهدارنده دندان (Periodontal Bone) شوند.
مراحل بیماری لثه:
- التهاب لثه (Gingivitis): قرمزی، خونریزی، تورم؛ در این مرحله قابل برگشت است.
- پریودنتیت (Periodontitis): از بین رفتن استخوان اطراف دندان؛ در این مرحله تحلیل لثه ظاهر میشود و قابل برگشت نیست ولی قابل کنترل است.
چرا این موضوع برای ارتودنسی مهم است؟
دندانها هنگام ارتودنسی در استخوان حرکت میکنند. اگر این استخوان ضعیف شده باشد، فشار نامناسب ممکن است:
- موجب لقی دندان شود: وقتی استخوان نگهدارنده ضعیف باشد، دندان توان تحمل نیروهای ارتودنسی را ندارد و کمی حرکت اضافی یا لقی ایجاد میشود.
- تحلیل استخوان را شدیدتر کند: در حضور التهاب لثه، فشار ارتودنسی میتواند روند تخریب استخوان را سریعتر کند و عمق پاکتها را افزایش دهد.
- باعث جابجایی نامطلوب یا بیشازحد دندان شود: استخوان آسیبدیده کنترل دقیقی بر حرکت دندان ندارد و ممکن است دندان در مسیر اشتباه یا با سرعت غیر استاندارد جابهجا شود.
- نتیجه ارتودنسی را ناپایدار کند: وقتی تکیهگاه استخوانی ضعیف است، دندانها بعد از اتمام ارتودنسی تمایل بیشتری به برگشت و حرکت مجدد دارند.
به همین دلیل ارتودنسی برای بیمارانی که بیماری لثه فعال دارند تا زمان کنترل کامل ممنوع است.
آیا با تحلیل لثه میتوان ارتودنسی کرد؟
بله، اگر بیماری لثه کنترل شده و فرد تحت مراقبت متخصص لثه (Periodontist) باشد.
افرادی که تحلیل لثه دارند به سه دسته تقسیم میشوند:
1) التهاب لثه بدون تحلیل استخوان:
در این افراد ساختار استخوانی کاملاً سالم است، بنابراین ارتودنسی معمولاً بدون محدودیت انجام میشود. تنها کافی است التهاب لثه با جرمگیری و رعایت بهداشت دهان کنترل شود تا درمان با کمترین ریسک آغاز گردد.
2) تحلیل خفیف تا متوسط استخوان:
در این گروه استخوان کمی ضعیف شده اما هنوز توان کافی برای تحمل نیروهای ارتودنسی دارد. با نیروهای بسیار ملایم، پیگیری پریودنتیست و کنترل دقیق التهاب میتوان ارتودنسی را با ایمنی بالا و نتایج قابل پیشبینی انجام داد.
3) تحلیل شدید و لقی دندانها:
در این شرایط استخوان نگهدارنده بهشدت کاهش یافته و دندانها ثبات کافی ندارند، بنابراین نیاز است ابتدا درمان لثه (مانند جراحی فلپ، پیوند لثه یا تثبیت دندانها) انجام شود. در برخی موارد امکان ارتودنسی محدود است، اما پس از کنترل کامل بیماری میتوان تصمیمگیری دقیقتری کرد.
⚠ نکته مهم
ارتودنسی بیماری لثه را تشدید نمیکند؛ آنچه مشکل ایجاد میکند عدم رعایت بهداشت دهان و وجود التهاب فعال است.
پس اگر بیماری تحت کنترل باشد، ارتودنسی حتی میتواند شرایط بهداشت دهان را بهتر کند زیرا دندانهای منظمتر راحتتر تمیز میشوند.
درمان ارتودنسی در بیماران با مشکلات پریودنتال چگونه انجام میشود؟
۱) ارزیابی دقیق قبل از شروع
این بیماران باید حتماً:
- عکس OPG
- عکس سفالومتری
- پروبینگ لثه (اندازهگیری عمق شیارها)
- بررسی تحلیل استخوان
داشته باشند. بدون ارزیابی پریودنتال کامل، شروع ارتودنسی خطرناک است.
۲) طراحی فشارهای کم و کنترلشده
در افرادی که دچار تحلیل استخوان هستند، استفاده از فشارهای شدید ارتودنسی میتواند خطر لقی دندان و تشدید تحلیل لثه را افزایش دهد. به همین دلیل، متخصص ارتودنسی برای این بیماران برنامه درمانی ملایمتری انتخاب میکند؛ بهطوریکه از سیمهای نازکتر و نیروهای سبکتر استفاده میشود و فواصل ویزیت کوتاهتر تنظیم میگردد. این رویکرد باعث میشود حرکت دندانها تحت کنترل دقیقتری انجام شود و سلامت لثه و استخوان در طول درمان ارتودنسی حفظ گردد.
۳) همکاری مداوم ارتودنتیست و پریودنتیست
بهترین نتایج ارتودنسی در افرادی که مشکلات لثه دارند زمانی به دست میآید که بیماری لثه بهطور منظم توسط متخصص مربوطه پیگیری شود و درمان ارتودنسی نیز با برنامهریزی دقیق و حسابشده انجام گیرد. در کنار این موارد، انجام جرمگیریهای دورهای و کنترل مداوم پلاک دندانی نقش مهمی در جلوگیری از بازگشت التهاب و حفظ سلامت لثهها در طول درمان دارد.
کدام روش ارتودنسی برای بیماران دارای تحلیل لثه بهتر است؟
ارتودنسی ثابت (براکتها):
اگرچه قابل انجام است، اما نگهداری بهداشت دهان برای این بیماران سختتر میشود.
ارتودنسی نامرئی یا پلاکهای شفاف (Invisalign) – بهترین انتخاب
مزایا:
- تمیز کردن راحت
- فشارهای بسیار ملایم
- کاهش التهاب لثه
- مناسب افراد با تحلیل لثه و پریودنتیت کنترلشده
مین اسکرو (TAD) برای تثبیت حرکتها:
در افراد با استخوان ضعیف، گاهی استفاده از TAD باعث کنترل بهتر نیروها میشود.
مراقبتهای ضروری برای حفظ سلامت لثه در طول درمان
افرادی که تحلیل لثه دارند باید در طول درمان ارتودنسی بهداشت دهان را جدیتر و دقیقتر از بیماران معمولی رعایت کنند؛ زیرا کوچکترین تجمع پلاک میتواند باعث التهاب مجدد و تشدید تحلیل استخوان شود. مسواکزدن اصولی پس از هر وعده غذایی و استفاده روزانه از نخ دندان یا واترجت، نخستین قدم برای جلوگیری از تجمع باکتریها و التهاب لثه است.
علاوه بر این، جرمگیری دورهای هر ۳ تا ۶ ماه یک ضرورت غیرقابلچشمپوشی است. این اقدام بهعنوان «استاندارد طلایی» در پیشگیری از بیماریهای لثه شناخته میشود و کمک میکند لثهها در طول درمان ارتودنسی در بهترین وضعیت ممکن باقی بمانند.
بیماران با تحلیل لثه معمولاً به استفاده از دهانشویههای ضدالتهاب یا آنتیباکتریال نیاز دارند؛ البته این موضوع باید حتماً طبق نظر پزشک و به صورت محدود و کنترلشده باشد تا به فلور طبیعی دهان آسیب نرسد.
یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده مشکلات لثه، سیگار است. مصرف دخانیات میتواند سرعت تحلیل استخوان فک را تا سه برابر افزایش دهد و موفقیت درمان ارتودنسی را بهطور جدی تهدید کند. قطع مصرف سیگار در این دوره، یکی از بهترین تصمیمها برای حفظ سلامت لثه و استخوان است.
در نهایت، مراجعه منظم و برنامهریزیشده به متخصص ارتودنسی و متخصص لثه ضروری است. این ویزیتها کمک میکنند کوچکترین نشانه التهاب لثه یا تحلیل استخوان خیلی زود تشخیص داده شود و قبل از اینکه مشکل جدی ایجاد کند، مدیریت و درمان گردد. این هماهنگی بین دو متخصص، یکی از کلیدهای اصلی موفقیت ارتودنسی در بیماران دارای تحلیل لثه است.
آیا ارتودنسی میتواند تحلیل لثه را بهتر کند؟
بهطور غیرمستقیم بله.
وقتی دندانها منظم میشوند:
- فشارهای غیرطبیعی ناشی از کراسبایت یا اوربایت اصلاح میشود:
وقتی دندانها در موقعیت صحیح قرار میگیرند، فشار نامتوازن روی لثه و استخوان از بین میرود و بافتهای نگهدارنده دندان فرصت ترمیم و پایداری بیشتری پیدا میکنند - تمیز کردن دندانها بسیار راحتتر میشود:
با منظم شدن دندانها، پلاک کمتر در بین دندانهای کج تجمع میکند و بهداشت دهان آسانتر و مؤثرتر انجام میشود. - التهاب لثه کاهش مییابد:
بهبود الگوی تماس دندانها و کاهش گیر غذایی باعث میشود محرکهای التهابی لثه کمتر شده و بافت لثه سریعتر به وضعیت سالم بازگردد. - خطر پیشرفت تحلیل استخوان کمتر میشود:
وقتی فشارهای نادرست روی لثه و استخوان اصلاح میشود و التهاب کاهش مییابد، روند تخریب استخوان آهستهتر شده و احتمال تحلیل بیشتر به حداقل میرسد.
پس در بسیاری از بیماران، ارتودنسی نهتنها مضر نیست، بلکه به سلامت لثه در بلندمدت کمک میکند.
جمعبندی
در مجموع، افراد دچار تحلیل لثه یا مشکلات پریودنتال نیز میتوانند تحت شرایط کنترلشده از مزایای ارتودنسی بهرهمند شوند؛ به شرط آنکه التهاب لثه پیش از شروع درمان کاملاً برطرف شده و در طول ارتودنسی نیز بهداشت دهان، جرمگیری دورهای و پیگیری منظم توسط متخصص لثه و ارتودنتیست ادامه یابد. ارتودنسی در این بیماران نهتنها مضر نیست، بلکه با اصلاح فشارهای غیرطبیعی روی دندانها، کاهش التهاب، بهبود تمیز کردن دندانها و جلوگیری از پیشرفت تحلیل استخوان، میتواند به سلامت لثه در بلندمدت کمک کند. انتخاب روش مناسب، اعمال نیروهای ملایم و کنترل دقیق، کلیدهای اصلی موفقیت ارتودنسی در بیماران دارای تحلیل لثه است و میتواند نتایج پایدار و ایمنتری را برای آنها به همراه داشته باشد.
در صورت هرگونه سوال و یا ابهام پیرامون ارتودنسی و بیماریهای لثه می توانید هم اکنون با همکاران و دوستان ما از وب سایت خانم دکتر پروین خرازی، در ارتباط باشید.
برای اطلاع از بهترین روش درمان و دریافت مشاوره تخصصی، میتوانید با کلینیک دکتر پروین خرازی تماس بگیرید تا لبخندی زیبا و زندگیای شادتر را تجربه کنید.
منابع
- American Academy of Periodontology (AAP) – Periodontal Disease & Orthodontics
- American Journal of Orthodontics & Dentofacial Orthopedics (AJO-DO) – Periodontal considerations in adult orthodontics
